De rat

Het is laat in de avond en de vochtige Jakarta hitte zorgt ervoor, dat zelfs ademen een sport is geworden. Ik zit in de galerij op de begane grond en kijk uit op de tuin, die ooit met veel liefde is gecreeerd door de reeds overleden moeder van Elizabeth, de eigenares van het gastvrije guesthouse, waar we onze laatste dagen van een enerverende reis doorbrengen. Vanmorgen schuifelde de oude vader van Elizabeth zijn dierbare herinneringen in om een wasrekje te verplaatsen, dat blijkbaar niet op de goede plek stond.
"Goedemorgen meneer, hoe maakt u het!", riep ik vanaf de galerij, omdat ik wist hoe hij de Nederlandse taal miste, waarmee hij was grootgebracht. Als door een wesp gestoken, keek hij onmiddellijk op en probeerde te lokaliseren, waar het voor hem ooit zo vertrouwde geluid vandaan kwam.
Ik liep naar het hekje, dat de galerij van de tuin scheidde en stak mijn hand naar hem uit. Er verscheen een grote lach op het gelaat, dat al zo veel gezien had in een beproefd leven en zo snel als hij kon, liep hij op me af om mijn groet te benatwoorden. Hij herkende me nog van het gesprek, dat mijn vriendin en ik vorige maand met hem hadden en allerhartelijkst schudde hij mijn hand. Soms weet je van belangrijke momenten in je leven, dat je ze snel zal vergeten, maar soms weet je ook, dat ogenschijnlijk onbelangrijke momenten je bij zullen blijven. Dit was zo'n moment.
Een paar uur gelden maakten we ons klaar om in het nu al vertrouwde ayam bakar eethuisje aan de overkant van de straat te gaan eten. Maar ik moest steeds denken aan de oude man en dat ik hem waarschijnlijk nooit meer zou zien, gezien zijn leeftijd en ik had geen honger meer. Ik moest denken aan alle dierbare herinneringen, die ik aan dit land heb en die ik alleen nog maar in mijn hoofd kon herbeleven. Maar herinnering is soms een monster dat zich door gebeurtenissen heen vreet en wat zou er overblijven van een lieve lach, een warme hand op mijn schouder, een welgemeend kembali op mijn terima kasih, een golf van een zee, waarin ik met mijn zoontje zwom...?
Inmiddels is de avond net zou oud geworden als mijn heimwee naar deze reis en de rat springt tegen de wand van de vuinisbak op, die aan de rand van de tuin is geplaatst. Er zit geen deksel op de bak en blijkbaar zit er iets in, wat een enorme aantrekkingskracht heeft uitgeoefend op de rat, want hij is zonder pardon de bak ingesprongen. Maar nu vormen de gladde wanden een onneembare hindernis voor hem en hij piept uit pure machteloosheid en angst, omdat hij mij ziet en de mens is nu eenmaal geen betrouwbare vriend gebleken van alle overige wezens op deze aarde.
Nu vind ik ratten ook niet echt dieren, waarmee ik dolgaarne een lekker biertje zou gaan drinken, maar ik had toch medelijden met hem. Voorzichtig zette ik een paar voetstappen richting bak en ik keek opeens in zijn radeloze kraalogen.
En toen schoot het door me heen. De rat bevond zich in dezelfde situatie als ik. Gevangen in een wereld, die niet door hem gecreeerd was, maar waarvan hij wel volledig afhankelijk was om te overleven. Hij leefde van het afval van de mensenwereld, maar gedroeg zich verder wel als gewone rat. Ook ik was een product van het verleden, waarin mensen met elkaar waren samengemolten tot een nieuw ras en ik had het afval van de geschiedenis nodig om te overleven. Maar ik gedroeg me als product van de moderne tijd in een wereld, die ik zelf creeerde, vvortdurend balancerend tussen het grijpbare en het ongrijpbare, dat door anderen was gemaakt. Ook ik was gevangen in hetgene, dat ik niet binnen mijn macht had en dat ik zo moeizaam probeerde te begrijpen.
Ik liep weer terug naar mijn iPad en riep in gedachten naar mijn voorouders. Ziehier de worsteling van een product van jullie daden. Zien jullie mij? Begrijpen jullie mij?
Na een half uur klonk er een enorm gepiep uit de bak en net toen ik zijn richting uitkeek sprong de rat met een reuzensprong, geboren uit wanhoop, de bak uit.
Ik slaakte een zucht van verlichting.